Хиймэл оюун (AI) нь баримт бичиг нэгтгэх, тайлан найруулах, өгөгдөл шинжлэх ажлыг ихээхэн хурдасгаж байна. Гэвч буруу ашиглавал байгууллагын нууц, харилцагчийн санхүүгийн мэдээлэл, хувь хүний мэдээлэл гуравдагч этгээдийн сервер рүү алдагдах эрсдэлтэй. Энэ нийтлэлд олон улсын стандартад нийцүүлэн AI-г аюулгүй ашиглах үндсэн зарчмыг товч тайлбарлалаа.

Ямар стандарт, хууль хамаарах вэ

  • ISO/IEC 42001:2023: Хиймэл оюуны удирдлагын тогтолцоо (AI management system). Байгууллага AI-г хариуцлагатай ашиглах бодлого, эрсдэлийн үнэлгээ, хяналтыг хэрхэн тогтоохыг заадаг дэлхийн анхны стандарт.
  • ISO/IEC 27001:2022: Мэдээллийн аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцоо. Мэдээллийг ангилах, хандалтын эрх, нийлүүлэгчийн эрсдэлийн хяналт AI хэрэгсэлд мөн адил хамаарна.
  • NIST AI Risk Management Framework (AI RMF 1.0): АНУ-ын Стандарт, технологийн хүрээлэнгийн AI-ийн эрсдэлийг удирдах заавар (Govern, Map, Measure, Manage).
  • Хувь хүний мэдээлэл хамгаалах тухай хууль (Монгол Улс): хувь хүний мэдээллийг цуглуулах, боловсруулах, бусдад шилжүүлэхэд зөвшөөрөл, хамгаалалтын шаардлага тавьдаг.
  • Мэргэжлийн ёс зүй: Нягтлан бодогч, аудиторын ёс зүйн дүрэм (IESBA Code) нууцлалын зарчмыг заавал мөрдөхийг шаарддаг. Харилцагчийн мэдээллийг зөвшөөрөлгүйгээр гуравдагч этгээдэд, тэр дундаа нийтийн AI үйлчилгээнд оруулах нь энэ зарчмыг зөрчиж болзошгүй.

Ажилтан бүрийн мөрдөх 8 дүрэм

  1. Нууц мэдээллийг нийтийн AI-д бүү оруул. Харилцагчийн нэр, регистр, данс, цалин, гэрээ, санхүүгийн тайлангийн бүрэн хувилбарыг үнэгүй, хувийн бүртгэлтэй AI хэрэгсэлд хуулахгүй.
  2. Байгууллагын баталгаажсан хэрэгслийг ашигла. Өгөгдлийг загвар сургахад ашиглахгүй гэсэн гэрээтэй, админ хяналттай байгууллагын (Enterprise/Team) хувилбарыг сонго.
  3. Өгөгдлийг нэргүйжүүл. Шинжилгээ хийлгэх шаардлагатай бол нэр, дугаар зэрэг таних мэдээллийг хасаж, орлуулсан тэмдэглэгээ ашигла.
  4. Үр дүнг заавал хянан шалга. AI буруу тоо, байхгүй хуулийн заалт зохиож болно. Хууль, стандартын ишлэл, тооцоог эх сурвалжаас нь нягтал.
  5. Мэргэжлийн дүгнэлтийг хүн гаргана. Аудитын дүгнэлт, материаллаг байдлын шийдвэр, эрсдэлийн үнэлгээг AI-д даатгахгүй; AI зөвхөн туслах хэрэгсэл.
  6. Баримтжуулж хадгал. Ажлын баримтад AI ашигласан эсэх, ямар хэрэгсэл, ямар зорилгоор ашигласан, хэн хянасныг тэмдэглэ. Энэ нь чанарын хяналтын шалгалтад нотолгоо болно.
  7. Хандалтын эрхийг хязгаарла. AI хэрэгсэлд холбосон имэйл, хавтас, системийн эрхийг зөвхөн шаардлагатай хэмжээнд олго; ажлаас гарсан ажилтны эрхийг даруй хаа.
  8. Сэжигтэй зүйлийг мэдэгд. AI-аар үүсгэсэн хуурамч имэйл, дуу хоолой, нэхэмжлэх (deepfake, phishing) нэмэгдэж байна. Төлбөрийн өөрчлөлтийг утсаар давхар баталгаажуул.

Байгууллагын түвшинд хийх ажил

  • AI ашиглах дотоод журам батлах: зөвшөөрөгдсөн хэрэгслийн жагсаалт, хориглох мэдээллийн ангилал.
  • AI хэрэгсэл нийлүүлэгчийн өгөгдөл хадгалах байршил, хугацаа, нууцлалын нөхцөлийг үнэлэх.
  • Ажилтнуудад жил бүр сургалт хийх, хэрэгжилтийг дотоод хяналтаар шалгах.
  • Эрсдэлийн бүртгэлдээ AI-тай холбоотой эрсдэлийг нэмж, ISO/IEC 42001-ийн шаардлагатай уялдуулах.
Шонхор үнэлгээ аудит ХХК харилцагчийн мэдээллийн нууцлалыг мэргэжлийн ёс зүйн дүрэм, Russell Bedford International-ийн чанарын шаардлагын дагуу хамгаалдаг. Байгууллагын AI ашиглалтын бодлого, дотоод хяналтын талаар зөвлөгөө авах бол бидэнтэй холбогдоно уу.

Эх сурвалж